shiv jayanti 2026 Speech in Marathi
(सुरुवात: शांत पण गंभीर आवाजात)
“सह्याद्रीच्या कुशीत जन्मलेल्या, मातीशी इमान राखणाऱ्या आणि छत्रपतींच्या विचारांवर प्रेम करणाऱ्या तमाम शिवभक्तांना माझा मानाचा मुजरा…!
बंधूंनो, आज मी इथे एका अशा विषयावर बोलणार आहे, ज्यावर बोलायला ५० मिनिटे काय, ५० जन्मही कमी पडतील. आपण शिवरायांना ‘जाणता राजा’ म्हणतो, ‘धुरंधर राजकारणी’ म्हणतो, ‘अद्वितीय योद्धा’ म्हणतो. पण गेल्या २५ वर्षांच्या माझ्या अभ्यासातून मी सांगतो, छत्रपती शिवाजी महाराज हे जगाच्या पाठीवर होऊन गेलेले ‘सर्वात मोठे पर्यावरण शास्त्रज्ञ’ (Environmental Scientist) होते!
(आवाज चढवत, प्रश्नार्थक सुरात)
आज २१व्या शतकात, आपल्याकडे सॅटेलाईट आहेत, बोअरवेल्स आहेत, हजारो कोटींची धरणं आहेत, तरीही उन्हाळा आला की आपल्या घशाला कोरड पडते. टँकरची वाट बघत आपली गावे तडफडतात. आणि दुसरीकडे? ३५० वर्षांपूर्वी… ना वीज होती, ना मोटर पंप, ना सिमेंट-काँक्रीट! तरीही, रायगडावरच्या बाजारपेठेला कधी पाण्याची कमतरता भासली नाही. प्रतापगडावरच्या सैन्याला कधी तहान लागली नाही.
हे कसं शक्य झालं? ही जादू नव्हती मित्रांनो, ते होतं माझ्या राजाचं काळाच्या पुढचं ‘वॉटर मॅनेजमेंट’!
(जोषात आणि आवेशाने)
किल्ले बांधताना महाराजांचे आदेश काय होते? ‘आज्ञापत्रात’ स्पष्ट लिहिलंय— “गडावर आधी उदक (पाणी) पाहून, मगच तटबंदी बांधणे!”
आज आपण काय करतो? आधी सिमेंटची जंगलं उभी करतो आणि मग टँकरसाठी मोर्चे काढतो. पण माझ्या राजाने ३५० वर्षांपूर्वी सांगितलं होतं, “गडावर एखादा झरा आहे, म्हणून त्यावर विसंबून राहू नका. उन्हाळ्यात झरा आटला तर काय गडाने तहानं मरावं? त्यासाठी त्या झऱ्यासोबतच पाण्याचे टाके बांधा, तळी बांधा!”
विचार करा, ३००० फूट उंचीवर, जिथे वारा सुद्धा नीट उभा राहत नाही, तिथे महाराजांनी काळ्या पाषाणात तळी खोदून पावसाचा थेंब न् थेंब साठवला. रायगडावरचा ‘गंगासागर’ तलाव बघा किंवा पन्हाळ्याची विहीर बघा. दगडालाही पाझर फोडणारी जिद्द आणि निसर्गाला न दुखावता पाणी साठवणारी बुद्धिमत्ता फक्त शिवरायांकडे होती!
(भावनिक आणि गंभीर सूर)
महाराजांनी पाण्याला ‘जीवन’ मानलं. त्यांनी झाडं तोडून धरणं नाही बांधली, तर झाडं जगवून पाणी अडवलं. स्वराज्यात दुष्काळ पडला नाही, असं मी म्हणणार नाही. निसर्ग आहे, तो कोपणारच. पण जेव्हा जेव्हा दुष्काळ पडला, तेव्हा तेव्हा रयतेच्या डोळ्यांत पाणी येऊ नये म्हणून राजाने गडावरचं पाणी रयतेसाठी खुलं केलं.
“पाणी हेच जीवन आहे, ते जपून वापरावे” हा संदेश आज आपण भिंतींवर लिहितो, पण शिवरायांनी तो तलवारीच्या पात्यावर आणि स्वराज्याच्या भगव्यावर कोरला होता!
(शेवटचा टप्पा: अत्यंत आक्रमक आणि अंगावर काटा आणणारा)
आज दुर्दैव काय आहे माहिती आहे? आपण महाराजांचे पुतळे उभे करतोय, पण त्यांचे विचार गाडतोय. समुद्रात स्मारक बांधण्यापेक्षा, गडकिल्ल्यांवरची ती बुजलेली पाण्याची टाकी साफ करणे, हे शिवरायांना खरे अभिवादन ठरेल!
जर तुम्हाला वाटत असेल की शिवरायांचा वारसा जपायचा आहे, तर फक्त ‘जय भवानी’च्या घोषणा देऊन भागणार नाही. ज्या दिवशी महाराष्ट्रातला प्रत्येक तरुण पाण्याचा एक थेंब वाचवण्यासाठी आणि जमिनीत जिरवण्यासाठी शिवरायांच्या शिस्तीने कामाला लागेल, त्या दिवशी खऱ्या अर्थाने स्वराज्य येईल!
जाता जाता एवढंच सांगेन… जगाला ‘वॉटर मॅनेजमेंट’ शिकवणारा पहिला इंजिनिअर माझा राजा होता. आज तहानलेल्या जगाला पुन्हा एकदा त्या ‘रायगडी’ विचारांची गरज आहे.
पाणी वाचवा, गड वाचवा, इतिहास घडवा!
जय जिजाऊ! जय शिवराय!“